Diagnostyka laboratoryjna to dziedzina medycyny, która zajmuje się badaniem materiału pobranego od pacjenta, takiego jak krew, wymazy czy wydzieliny. Wyniki badań laboratoryjnych pomagają poznać ogólny stan zdrowia pacjenta i – w razie potrzeby – zaplanować leczenie. Dzięki takim badaniom można na przykład ustalić, czy biorca może przyjąć przeszczep od dawcy (tzw. zgodność tkankowa), czy pacjent ma cukrzycę lub anemię (gov.pl).

Co można badać?

Diagnostyka laboratoryjna obejmuje znacznie więcej niż podstawową morfologię krwi. Współczesne badania laboratoryjne pozwalają ocenić funkcjonowanie niemal każdego układu organizmu, wykryć stany zapalne, niedobory, zaburzenia hormonalne, choroby zakaźne czy pierwsze oznaki wielu schorzeń, często jeszcze przed pojawieniem się objawów.

W zależności od potrzeb lekarza oraz stanu zdrowia pacjenta analizie mogą podlegać różne materiały biologiczne, takie jak krew, mocz, kał czy wymazy. Dzięki temu możliwe jest zarówno potwierdzenie podejrzenia konkretnej choroby, jak i monitorowanie skuteczności leczenia oraz profilaktyczna kontrola stanu zdrowia.

 Do najczęściej wykonywanych grup badań laboratoryjnych należą:

Badania hematologiczne

Pozwalają ocenić skład i właściwości krwi oraz funkcjonowanie układu krwiotwórczego. Najbardziej znanym badaniem jest morfologia krwi, która dostarcza informacji między innymi o liczbie czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi.

Badania biochemiczne

Służą do oceny pracy najważniejszych narządów i przebiegu procesów metabolicznych. Obejmują m.in. oznaczenie poziomu glukozy, cholesterolu, enzymów wątrobowych, kreatyniny, mocznika czy elektrolitów. Dzięki nim można ocenić funkcjonowanie wątroby, nerek, trzustki oraz układu sercowo-naczyniowego.

Badania hormonalne

Umożliwiają ocenę pracy gruczołów dokrewnych, takich jak tarczyca, nadnercza czy gonady. Oznaczenie poziomu hormonów pomaga diagnozować zaburzenia metaboliczne, problemy z płodnością, choroby tarczycy oraz wiele innych schorzeń związanych z układem hormonalnym.

Badania immunologiczne i serologiczne

Pozwalają ocenić funkcjonowanie układu odpornościowego oraz wykrywać przeciwciała lub antygeny związane z infekcjami i chorobami autoimmunologicznymi. W tej grupie znajdują się również badania pomocne w diagnostyce alergii.

Badania mikrobiologiczne

Ich celem jest wykrycie bakterii, wirusów, grzybów lub pasożytów odpowiedzialnych za zakażenia. Obejmują m.in. posiewy, wymazy oraz badania molekularne, które umożliwiają precyzyjną identyfikację drobnoustrojów i dobór odpowiedniego leczenia.

Badania moczu i innych materiałów biologicznych

Badanie ogólne moczu jest jednym z podstawowych elementów diagnostyki laboratoryjnej i pozwala ocenić pracę nerek oraz wykryć infekcje dróg moczowych czy zaburzenia metaboliczne. W zależności od wskazań analizie mogą podlegać również kał, plwocina, płyn mózgowo-rdzeniowy czy inne materiały biologiczne.

Regularne wykonywanie badań laboratoryjnych ma ogromne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i we wczesnym wykrywaniu chorób. Wiele schorzeń rozwija się przez długi czas bez wyraźnych objawów, dlatego odpowiednio dobrane badania mogą być pierwszym sygnałem, że organizm wymaga dalszej diagnostyki lub leczenia.

Jak wyglądają badania laboratoryjne?

Po zleceniu przez lekarza POZ lub specjalisty wykonania badań laboratoryjnych, należy stosować się do zaleceń lekarskich: przyjść na czczo, nawodnić się, nie uprawiać sportu przeddzień. W przypadku innych próbek lub wymazów, należy również postępować zgodnie z zaleceniami.

Po przekazaniu próbek do laboratorium, pierwszym etapem jest weryfikacja zlecenia, identyfikacja próbki oraz – w przypadku badań krwi, ocena czy próbka nie zawiera skrzepów. Następnie diagnosta laborant ocenia próbkę makroskopowo i kwalifikuje do dalszej obróbki w celu wykonania badań.

Cały proces badania próbek, krok po kroku dostępny jest na Facebooku szpitala – kliknij tutaj.

Jakie choroby można wykryć?

Analityka medyczna służy wykryciu wielu chorób, a w tym:

Cukrzycę, chorobę metaboliczną charakteryzującą się hiperglikemią, czyli podwyższonym poziomem glukozy we krwi, wynikającej z defektu produkcji lub działania insuliny.

Badania laboratoryjne oceniające sprawność tarczycy dają możliwość wykrycia chorób autoimmunologicznych a także niedoczynności i nadczynności tarczycy.

Testy enzymów sercowych i lipidogram to niektóre z badań laboratoryjnych, które pozwalają zdiagnozować choroby serca, takie jak: choroby niedokrwienno-wieńcowe i niewydolność mięśnia sercowego.

Pomiar liczby leukocytów z morfologii krwi obwodowej oraz poziom białka C-reaktywnego, mogą wskazywać na stan zapalny organizmu, tym samym na infekcje.

Diagnostyka nowotworów obejmuje szeroki zakres badań – od podstawowych testów morfologicznych do nowoczesnych metod obrazowania i biopsji tkanek. Patogeneza nowotworów to złożony, wieloetapowy proces, w którym normalne komórki przekształcają się w złośliwe, poprzez akumulację mutacji genetycznych i zaburzeń regulacyjnych. Wczesne ich wykrycie rokuje lepsze leczenie (gov.pacjent.pl).

Malaria, borelioza oraz toksoplazmoza, to tylko niektóre z chorób przenoszonych przez zwierzęta, których obecność można wykryć przez badania krwi. W przypadku podejrzenia któregokolwiek z nich należy zwrócić się do lekarza.

Artykuł innych o chorobach przenoszonych przez kleszcze dostępny tutaj.