40 rocznica Pierwszego przeszczepu serca w Polsce – historyczny wyczyn prof. Zbigniewa Religi i jego zespołu

5 listopada 1985 roku w Zabrzu przeszedł do historii polskiej medycyny. Tego dnia prof. Zbigniew Religa wraz ze swoim zespołem w skład, którego wchodzili m.in. prof. Andrzej Bochenek, dr Jerzy Wołczyk, prof. Marian Zembala, dr n. med. Bogusław Ryfiński przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w Polsce – operację, która nie tylko otworzyła nowy rozdział w kardiochirurgii, ale także stała się symbolem odwagi, determinacji i poświęcenia lekarzy w obliczu ograniczeń technicznych i politycznych PRL-u.

Warunki i tło wydarzenia

Lata 80. XX wieku były dla polskiej medycyny czasem ogromnych wyzwań. Brakowało sprzętu, leków, a o nowoczesnych urządzeniach można było jedynie marzyć. Pomimo to prof. Religa, wówczas kierownik Kliniki Kardiochirurgii Wojewódzkiego Ośrodka Kardiologii w Zabrzu (dziś Śląskie Centrum Chorób Serca), podjął się niemożliwego – przeszczepienia serca człowiekowi.
Do tej pory podobne zabiegi wykonywano tylko w nielicznych ośrodkach na świecie – pierwszy na świecie przeszczep przeprowadził w 1967 roku prof. Christiaan Barnard w Kapsztadzie.

Przebieg operacji

Operacja rozpoczęła się wieczorem 5 listopada 1985 roku i trwała kilkanaście godzin. Dawcą serca był młody mężczyzna, który zginął w wypadku samochodowym. Biorcą został 62-letni rolnik z pod Warszawy. Zabieg był niezwykle trudny – nie tylko z przyczyn medycznych,
ale i technicznych. Zespół Religi operował w warunkach dalekich od ideału: wiele urządzeń było przestarzałych, część leków i materiałów sprowadzano nieoficjalnymi kanałami,
a aparatura do podtrzymywania krążenia pochodziła z różnych źródeł.

Rezultat i znaczenie

Choć pierwszy pacjent zmarł po kilku dniach, sama operacja zakończyła się sukcesem technicznym – serce podjęło pracę. Był to milowy krok dla polskiej medycyny, który otworzył drogę do kolejnych udanych przeszczepów. Już w następnym roku Religa przeprowadził transplantację, po której pacjent żył wiele lat. W kolejnych latach jego zespół stał się jednym z czołowych ośrodków transplantologicznych w Europie.

Dziedzictwo prof. Religi

Zbigniew Religa nie był tylko wybitnym kardiochirurgiem, ale też wizjonerem i nauczycielem całego pokolenia lekarzy. W 1991 roku założył Fundację Rozwoju Kardiochirurgii w Zabrzu, która do dziś rozwija nowoczesne technologie medyczne, w tym sztuczne serca i roboty chirurgiczne. Jego determinacja została utrwalona także w kulturze popularnej – w filmie „Bogowie” (2014), który przybliżył widzom realia tamtych pionierskich lat i pokazał ogromną pasję człowieka, który nie znał słowa „niemożliwe”.

Znaczenie dla współczesności

Dziś przeszczep serca, choć niezwykle złożony, wykonywany jest z dużym powodzeniem w specjalistycznych ośrodkach, a polscy kardiochirurdzy plasują się w światowej czołówce. Wszystko to ma swoje korzenie w odwadze prof. Religi i jego zespołu z tamtego listopadowego dnia w 1985 roku. Ich sukces udowodnił, że nawet w trudnych warunkach można dokonać rzeczy wielkich – wystarczy pasja, wiara w naukę i niezłomna wola walki o ludzkie życie.

Źródło zdjęcia: magazyn National Geographic data publikacji 1987 r.